Środa 21 lipca była dniem, w którym można było się dużo dowiedzieć na temat rzeczy powszechnej, bo spotykanej niemalże w każdym kościele, a zarazem, ze względu na przebogata historię oraz możliwości czy złożoność konstrukcji - niezwykłej. Uczestnicy wycieczki organowej, która odbyła się w ramach trwającego Lata Organowego 2010, odwiedzili świątynie w Jędrzejowie i Starowicach Dolnych, w których jeszcze niedawno instrumenty te milczały.

Organy w Jędrzejowie

Kilkanaście lat temu podczas remontu instalacji elektrycznej w Jędrzejowie, zamieniono fazy elektryczne, w wyniku czego silnik napędzający dmuchawę pracował w odwrotną stronę-zasysając, zamiast wtłaczać powietrze do miecha. Jako, że nikt nie potrafił znaleźć przyczyny problemu, podczas nabożeństw utwory odgrywane były na keyboardzie.

Tabliczka znamionowa silnika napędzającego dmuchawę

Instrumenty w Jędrzejowie i Starowicach niedawno odżyły, między innymi za sprawą Pana Marcina Lauzera, który podczas środowej wycieczki pełnił rolę przewodnika.

Dzięki wprawnej grze jego palców i śpiewu Chóru Jasnogórskiego i Grodcovia, goście mogli usłyszeć, na co stać odrestaurowane instrumenty.

Więcej informacji oraz zdjęć po kliknięciu w "czytaj całość"

W latach 70. XX wieku, organy w Starowicach straciły organistę, w związku z czym służyły jedynie jako miejsce na zbieranie się kurzu. Z czasem ginęły kolejne piszczałki, czym nikt się szczególnie nie przejmował, bowiem w powszechnej opinii funkcjonowało założenie, iż nikt nigdy już na nich nie zagra.

Oba instrumenty pochodzą z tej samej pracowni - Berschdorf Neisse z Nysy. Organy z Jędrzejowa datowane na ponad sto lat są dziełem mistrza Paula, natomiast Starowickie pochodzą z końca XVIII wieku i wykonał je organmistrz Szefler z Brzegu. Oczywiście za sprawą, iż jędrzejowski instrument jest nowszy, jego barwa jest także mocniejsza a możliwości większe, dzięki czemu pan Marcin mógł bez problemu zagrać na nich jeden z najsłynniejszych utworów Jana Sebastiana Bacha - Toccata and Fugue:

Przyćmienie

Jest to instrument pneumatyczny, co w skrócie oznacza, iż po naciśnięciu klawisza, powietrze pod ciśnieniem wędruje cienką rurką do zaworu, który po otwarciu wpuszcza powietrze z miecha do piszczałki "przypisanej" do danego klawisza.

Natomiast organy ze Starowic mają słabszą barwę - między innymi dlatego, iż w okresie, w którym powstawały, akompaniament grało się jedynie na początku utworu. W odróżnieniu od tych z Jędrzejowa, starowickie posiadają budowę mechaniczną - w uproszczeniu, do każdego klawisza podczepiony jest cienki drucik, który po naciśnięciu wybranego klawisza napręża się i otwiera zawór wprowadzający powietrze z miecha do odpowiedniej piszczałki.

Na fotografii widoczne druciki biegnące z klawiatury

Organom ze Starowic do doskonałości brakuje kilku piszczałek, które przez lata ginęły w niewyjaśnionych okolicznościach. Ogromną ciekawostką będącą ewenementem na skalę krajową jest fakt, że wśród piszczałek drewnianych-pryncypałów (oprócz widocznych na zewnątrz metalowych, wewnątrz każdych organów znajdują się także drewniane odpowiadające ze grube dźwięki) spotkać tam można takie o przekroju koła - podobne występują zaledwie w kilku, dających się policzyć na palcach jednej ręki, instrumentach w kraju, bowiem ze względów ekonomicznych, jak i większej łatwości wykonania, stosowane były powszechnie elementy o przekroju kwadratowym

W prawej części fotografii widoczne pryncypały o przekroju koła

Wycieczka organowa była świetnym sposobem nie tylko na spędzenie wolnego czasu, lecz także zgłębienia wiedzy o historii najbliższej okolicy, która, jak często się okazuje, może zaskakiwać.

Pozostałe fotografie:

Organy z Jędrzejowa od wewnątrz

Marcin Lauzer pokazuje zasadę działania silnika dmuchawy, która napełnia miech. Zanim  w kościołach zawitała elektryczność, napełnianiem miecha przy pomocy pompki nożnej bądź korby zajmowała się specjalna osoba zwana kalikantem. Nierzadko stanowisko to wyznaczano w drodze zadośćuczynienia za grzechy.

Kościół w Starowicach Dolnych:

Ostatnie uaktualnienie:: 29-07-2010 20:18

Artykuł opublikowany w dziale: : , Wiadomości

Słowa kluczowe : organy, wycieczka, lato organowe, Jędrzejów, Starowice, Starowice Dolne, Lauzer, Berschdorf, Szefler

Czytaj całość